Przejdź do treści
wiezienni.pl
Zaloguj się Załóż konto

Władza sądownicza i organy kontroli

Konstytucja RP: sądy powszechne, administracyjne i wojskowe, Sąd Najwyższy, Krajowa Rada Sądownictwa, Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu, a także Najwyższa Izba Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich i Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. Do tego prokuratura i sędzia penitencjarny sprawujący nadzór nad wykonywaniem kary.

Dziedzina 6 z 8 w naszym podziale materiału. W tej dziedzinie mamy 25 pytań.

Jaką pozycję ustrojową mają w Konstytucji sądy i trybunały?

  1. a) Są władzą odrębną i niezależną od innych władz poprawna
  2. b) Są władzą podległą Sejmowi
  3. c) Są częścią władzy wykonawczej podległą Ministrowi Sprawiedliwości
  4. d) Są władzą zależną od Prezydenta jako zwierzchnika wymiaru sprawiedliwości
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 173 mówi wprost o odrębności i niezależności. To nie jest ozdobnik: z tej zasady wyprowadza się zakaz wpływania pozostałych władz na orzekanie. Prezydent rzeczywiście powołuje sędziów, ale robi to na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa i nie kieruje ich pracą.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 173

Które organy sprawują w Polsce wymiar sprawiedliwości?

  1. a) Sądy powszechne i wojskowe oraz Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu
  2. b) Sąd Najwyższy, sądy powszechne i sądy administracyjne, bez sądów wojskowych
  3. c) Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe poprawna
  4. d) Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz Trybunał Konstytucyjny
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 175 ust. 1 wymienia cztery rodzaje sądów i nie ma wśród nich żadnego trybunału. Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu należą do władzy sądowniczej, ale wymiaru sprawiedliwości nie sprawują: orzekają o zgodności prawa i o odpowiedzialności konstytucyjnej.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 175 ust. 1

Pułapka: Trybunał Konstytucyjny bywa dopisywany do tej listy, choć art. 175 go nie wymienia.

Ile instancji ma mieć postępowanie sądowe według Konstytucji?

  1. a) Dokładnie dwie instancje, bez możliwości trzeciej
  2. b) Co najmniej dwie instancje poprawna
  3. c) Trzy instancje w sprawach karnych i dwie w sprawach cywilnych
  4. d) Liczbę instancji określa sąd rozpoznający daną sprawę
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 176 ust. 1 ustala dolną granicę: postępowanie jest co najmniej dwuinstancyjne. Ustawa może przewidzieć dalszy środek, na przykład kasację do Sądu Najwyższego, i nie łamie tym Konstytucji.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 176 ust. 1

Pułapka: Co najmniej dwie to nie to samo co dokładnie dwie.

Które sądy rozpoznają wszystkie sprawy niezastrzeżone ustawowo dla innych sądów?

  1. a) Sądy administracyjne, z Naczelnym Sądem Administracyjnym na czele
  2. b) Sąd Najwyższy jako sąd o najszerszej właściwości rzeczowej
  3. c) Sądy wojskowe w sprawach żołnierzy i funkcjonariuszy służb
  4. d) Sądy powszechne poprawna
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 177 tworzy domniemanie właściwości sądów powszechnych: jeżeli żaden przepis nie oddaje sprawy sądowi administracyjnemu lub wojskowemu, rozpozna ją sąd powszechny. Sądy szczególne działają tylko tam, gdzie ustawa je wskaże.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 177

Czemu podlega sędzia w sprawowaniu swojego urzędu?

  1. a) Konstytucji, ustawom i wytycznym prezesa właściwego sądu
  2. b) Konstytucji, ustawom oraz uchwałom Krajowej Rady Sądownictwa
  3. c) Tylko Konstytucji oraz ustawom poprawna
  4. d) Konstytucji i ustawom oraz nadzorowi Ministra Sprawiedliwości
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 178 ust. 1 zamyka listę na Konstytucji i ustawach, i to jest treść niezawisłości. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego ma tę listę jeszcze krótszą, bo podlega tylko Konstytucji.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 178 ust. 1

Kto powołuje sędziów i na jaki czas?

  1. a) Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony poprawna
  2. b) Minister Sprawiedliwości na wniosek prezesa sądu apelacyjnego, na czas nieoznaczony
  3. c) Sejm na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na dziewięcioletnią kadencję
  4. d) Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Ministra Sprawiedliwości, na sześcioletnią kadencję
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 179 łączy dwa elementy: wniosek Krajowej Rady Sądownictwa i powołanie przez Prezydenta, bez kadencji. Dziewięć lat to kadencja sędziego Trybunału Konstytucyjnego, a sześć lat kadencja Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 179

W jakim trybie można złożyć sędziego z urzędu wbrew jego woli?

  1. a) Uchwałą Krajowej Rady Sądownictwa podjętą większością dwóch trzecich głosów
  2. b) Decyzją Ministra Sprawiedliwości po zasięgnięciu opinii prezesa sądu
  3. c) Postanowieniem Prezydenta na wniosek zgromadzenia ogólnego sędziów
  4. d) Tylko na mocy orzeczenia sądu i w przypadkach określonych w ustawie poprawna
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 180 ust. 1 daje sędziom nieusuwalność, a ust. 2 wskazuje jedyną drogę wyjątku, czyli orzeczenie sądu. Ta sama zasada obejmuje zawieszenie w urzędowaniu oraz przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew woli sędziego.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 180 ust. 1 i 2

Kto powołuje Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i na jaką kadencję?

  1. a) Sejm za zgodą Senatu, na czteroletnią kadencję
  2. b) Prezydent Rzeczypospolitej, na sześcioletnią kadencję poprawna
  3. c) Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego, na dziewięcioletnią kadencję
  4. d) Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Sejmu, na pięcioletnią kadencję
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 183 ust. 3 daje Prezydentowi wybór, ale tylko spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego. Tak samo, na sześć lat, powoływany jest Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 183 ust. 3

Co Konstytucja powierza sądom administracyjnym?

  1. a) Kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie poprawna
  2. b) Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych między centralnymi organami państwa
  3. c) Rozpoznawanie sporów majątkowych między organami administracji rządowej
  4. d) Orzekanie o odpowiedzialności urzędników za naruszenie Konstytucji lub ustawy
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 184 obejmuje tą kontrolą również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Spory kompetencyjne między centralnymi organami państwa rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 184

Ilu członków Krajowej Rady Sądownictwa wybiera się spośród sędziów?

  1. a) Czterech, tylko spośród sędziów sądów powszechnych
  2. b) Dziesięciu, po połowie z Sądu Najwyższego i sądów powszechnych
  3. c) Piętnastu, spośród sędziów sądów wszystkich rodzajów poprawna
  4. d) Dwudziestu pięciu, proporcjonalnie do liczby sądów w kraju
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 187 ust. 1 pkt 2 mówi o piętnastu członkach wybranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, administracyjnych i wojskowych. Czterech to liczba posłów w Radzie, a dwóch liczba senatorów.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 187 ust. 1 pkt 2

Jak długa jest kadencja wybranych członków Krajowej Rady Sądownictwa?

  1. a) Dwa lata
  2. b) Trzy lata
  3. c) Sześć lat
  4. d) Cztery lata poprawna
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 187 ust. 3 ustala cztery lata i dotyczy to wyłącznie członków wybranych. Ci, którzy zasiadają z urzędu, są w Radzie tak długo, jak zajmują swoje stanowiska.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 187 ust. 3

Na straży czego stoi Krajowa Rada Sądownictwa?

  1. a) Jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych
  2. b) Niezależności sądów i niezawisłości sędziów poprawna
  3. c) Sprawności postępowań sądowych i terminowości pracy sądów
  4. d) Zgodności ustaw z Konstytucją i umowami międzynarodowymi
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 186 ust. 1 określa zadanie Rady tą jedną formułą. Z niego wynika uprawnienie z ust. 2: wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą niezależności sądów i niezawisłości sędziów.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 186

Z ilu sędziów składa się Trybunał Konstytucyjny i na jak długo są wybierani?

  1. a) Z 15 sędziów wybieranych na 6 lat
  2. b) Z 12 sędziów wybieranych na 4 lata
  3. c) Z 15 sędziów wybieranych na 9 lat poprawna
  4. d) Z 18 sędziów wybieranych na 9 lat
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 194 ust. 1 mówi o 15 sędziach wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat i zakazuje ponownego wyboru do składu Trybunału. Sześć lat to kadencja Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, a nie sędziego Trybunału.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 194 ust. 1

Pułapka: Sejm wybiera sędziów Trybunału pojedynczo, a nie cały skład jedną listą.

Kto powołuje Prezesa Trybunału Konstytucyjnego?

  1. a) Prezydent Rzeczypospolitej spośród kandydatów Zgromadzenia Ogólnego poprawna
  2. b) Sejm bezwzględną większością głosów spośród sędziów Trybunału
  3. c) Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego w drodze uchwały
  4. d) Prezes Rady Ministrów spośród kandydatów wskazanych przez Sejm
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 194 ust. 2 dzieli role: Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału przedstawia kandydatów, a Prezydent wybiera spośród nich Prezesa i Wiceprezesa. Samych sędziów Trybunału wybiera Sejm.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 194 ust. 2

W której z tych spraw orzeka Trybunał Konstytucyjny?

  1. a) W sprawie odpowiedzialności konstytucyjnej Prezesa Rady Ministrów
  2. b) W sprawie zgodności celów lub działalności partii politycznych z Konstytucją poprawna
  3. c) W sprawie ważności wyborów do Sejmu i Senatu oraz protestów wyborców
  4. d) W sprawie legalności decyzji administracyjnych wydawanych przez wojewodę
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 188 pkt 4 wymienia partie polityczne wprost. Odpowiedzialność konstytucyjna należy do Trybunału Stanu, ważność wyborów stwierdza Sąd Najwyższy, a legalność decyzji administracyjnych bada sąd administracyjny.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 188 pkt 4

Jaką moc mają orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego?

  1. a) Moc wiążącą wyłącznie w danej sprawie
  2. b) Moc wiążącą dopiero po zatwierdzeniu przez Sejm w drodze uchwały
  3. c) Moc wiążącą organy administracji, ale nie sądy powszechne
  4. d) Moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne poprawna
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 190 ust. 1 przesądza obie cechy naraz. Ust. 4 dodaje praktyczny skutek: orzeczenie o niezgodności przepisu z Konstytucją otwiera drogę do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem lub ostateczną decyzją.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 190 ust. 1 i 4

Kto może wnieść skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego?

  1. a) Wyłącznie obywatel polski, który wyczerpał drogę odwoławczą w sądzie
  2. b) Prokurator Generalny w imieniu osoby, której prawa naruszono
  3. c) Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone poprawna
  4. d) Każdy sąd, przed którym toczy się sprawa dotycząca takiego przepisu
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 79 ust. 1 mówi o każdym, a nie tylko o obywatelu, i wymaga, by o wolnościach, prawach albo obowiązkach skarżącego orzeczono ostatecznie na podstawie kwestionowanego przepisu. To, co może zrobić sąd, nazywa się pytaniem prawnym.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 79 ust. 1

Kto z wymienionych ponosi odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu?

  1. a) Prezes Narodowego Banku Polskiego poprawna
  2. b) Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego
  3. c) Prezes Trybunału Konstytucyjnego
  4. d) Marszałek Sejmu
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 198 ust. 1 wymienia Prezydenta, Prezesa Rady Ministrów i członków rządu, Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, osoby kierujące ministerstwem z upoważnienia premiera oraz Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych. Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na tej liście nie ma, bo to on Trybunałowi Stanu przewodniczy.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 198 ust. 1

Kto jest przewodniczącym Trybunału Stanu?

  1. a) Sędzia wybrany przez Sejm spośród członków Trybunału Stanu
  2. b) Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego poprawna
  3. c) Prezes Trybunału Konstytucyjnego
  4. d) Marszałek Sejmu z urzędu
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 199 ust. 2 przesądza to bez wyborów: przewodniczącym jest z urzędu Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. Sejm wybiera natomiast dwóch zastępców przewodniczącego i szesnastu członków Trybunału.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 199 ust. 2

Jak Konstytucja określa pozycję Najwyższej Izby Kontroli?

  1. a) Jest organem doradczym Prezydenta w sprawach finansów publicznych
  2. b) Jest organem kontroli wewnętrznej podległym Prezesowi Rady Ministrów
  3. c) Jest organem samodzielnym, niepodległym żadnej z trzech władz
  4. d) Jest naczelnym organem kontroli państwowej i podlega Sejmowi poprawna
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 202 daje trzy cechy naraz: naczelny organ kontroli państwowej, podległość Sejmowi i działanie na zasadach kolegialności. Podległość widać w art. 204, bo to Sejmowi Izba przedkłada analizę wykonania budżetu i coroczne sprawozdanie ze swojej działalności.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 202

Według jakich kryteriów Najwyższa Izba Kontroli bada działalność organów administracji rządowej?

  1. a) Legalności i gospodarności
  2. b) Legalności, gospodarności i rzetelności
  3. c) Legalności, gospodarności, celowości i rzetelności poprawna
  4. d) Legalności, celowości i skuteczności
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 203 ust. 1 daje pełny zestaw czterech kryteriów dla administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego i państwowych jednostek organizacyjnych. Przy samorządzie odpada celowość, a przy podmiotach korzystających z majątku państwowego zostają legalność i gospodarność.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 203 ust. 1

Pułapka: Celowość odpada, gdy Izba kontroluje samorząd terytorialny.

Kto powołuje Prezesa Najwyższej Izby Kontroli i na jaką kadencję?

  1. a) Sejm za zgodą Senatu, na 6 lat poprawna
  2. b) Sejm za zgodą Senatu, na 4 lata
  3. c) Prezydent na wniosek Sejmu, na 6 lat
  4. d) Sejm bezwzględną większością głosów, na 5 lat
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 205 ust. 1 mówi o sześciu latach i dopuszcza ponowne powołanie tylko raz. Cztery lata to kadencja wybranych członków Krajowej Rady Sądownictwa, a nie Prezesa Izby.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 205 ust. 1

Pułapka: Kadencja Prezesa Izby to sześć lat, nie cztery.

Kto powołuje Rzecznika Praw Obywatelskich?

  1. a) Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Marszałka Sejmu
  2. b) Sejm za zgodą Senatu poprawna
  3. c) Senat za zgodą Sejmu
  4. d) Zgromadzenie Narodowe na wspólnym posiedzeniu obu izb
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 209 ust. 1 przewiduje powołanie przez Sejm za zgodą Senatu, czyli ten sam tryb co przy Prezesie Najwyższej Izby Kontroli. Rzecznik odpowiada w swojej działalności jedynie przed Sejmem i corocznie informuje obie izby o stanie przestrzegania wolności i praw.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 209 ust. 1

Pułapka: Kolejność izb ma znaczenie: powołuje Sejm, a Senat wyraża zgodę.

Na straży czego stoi Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji?

  1. a) Rzetelności informacji podawanych przez publiczne radio i telewizję
  2. b) Wolności prasy, tajemnicy dziennikarskiej i prawa do sprostowania
  3. c) Praw abonentów oraz uczciwej konkurencji między nadawcami prywatnymi
  4. d) Wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji poprawna
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 213 ust. 1 wymienia te trzy dobra naraz. Ust. 2 dodaje formę działania: Rada wydaje rozporządzenia, a w sprawach indywidualnych podejmuje uchwały.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 213

Kto sprawuje nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary pozbawienia wolności?

  1. a) Prokurator okręgowy
  2. b) Dyrektor okręgowy Służby Więziennej
  3. c) Sędzia penitencjarny poprawna
  4. d) Komisja penitencjarna zakładu karnego
Sierżant Rygiel wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 32 Kodeksu karnego wykonawczego oddaje ten nadzór sędziemu penitencjarnemu i obejmuje nim także tymczasowe aresztowanie, zatrzymanie oraz środek zabezpieczający w zakładzie psychiatrycznym. Dyrektor jednostki jest organem postępowania wykonawczego, ale legalności pozbawienia wolności nie kontroluje.

Podstawa prawna: Kodeks karny wykonawczy, art. 32

Wróć do spisu dziedzin albo przećwicz ten materiał w testach i na fiszkach. Tam czekają pytania ułożone przez nas ponad jawny wykaz - z tych samych przepisów, ale postawione inaczej, żeby sprawdzić, czy naprawdę rozumiesz przepis, a nie pamiętasz jedno zdanie.