Władza ustawodawcza i wykonawcza

Dlaczego tak: Artykuł 10 rozdziela trzy władze i od razu przypisuje im organy: ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, wykonawczą Prezydent i Rada Ministrów, a sądowniczą sądy i trybunały. Prezydent należy więc do władzy wykonawczej, choć nie wchodzi w skład Rady Ministrów.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 10 ust. 2

Pułapka: Sejm i Senat to władza ustawodawcza, a nie wykonawcza.

Dlaczego tak: Sejm liczy 460 posłów. Najczęstsza pomyłka to 560 - tyle osób liczy Zgromadzenie Narodowe, czyli obie izby obradujące wspólnie.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 96 ust. 1

Pułapka: 560 to liczba wszystkich członków Zgromadzenia Narodowego, czyli posłów i senatorów razem.

Dlaczego tak: Senat składa się ze 100 senatorów, wybieranych w wyborach powszechnych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym. Wybory do Senatu są, inaczej niż do Sejmu, większościowe i nieproporcjonalne.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 97 ust. 1

Dlaczego tak: Sejm i Senat są wybierane na czteroletnie kadencje, liczone od dnia zebrania się Sejmu na pierwsze posiedzenie. Pięć lat trwa kadencja Prezydenta, więc tych dwóch terminów nie należy mieszać.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 98 ust. 1

Pułapka: Pięcioletnia jest kadencja Prezydenta, a nie kadencja izb.

Dlaczego tak: Do Senatu może być wybrany obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 30 lat. Do Sejmu wystarczy 21 lat, a kandydat na Prezydenta musi mieć 35 lat.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 99 ust. 2

Pułapka: 21 lat to próg dla kandydata na posła, nie na senatora.

Dlaczego tak: Prezydent jest wybierany na pięcioletnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz. Daje to najwyżej dwie kadencje, czyli dziesięć lat sprawowania urzędu.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 127 ust. 2

Dlaczego tak: Na Prezydenta może być wybrany obywatel polski, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 35 lat i korzysta z pełni praw wyborczych do Sejmu. To najwyższa granica wieku w Konstytucji: do Sejmu wystarczy 21 lat, do Senatu 30.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 127 ust. 3

Pułapka: 30 lat to próg dla kandydata na senatora.

Dlaczego tak: Ważność wyborów do Sejmu i Senatu stwierdza Sąd Najwyższy, a wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do niego protestu przeciwko ważności wyborów. Ten sam sąd stwierdza ważność wyboru Prezydenta i ważność referendum ogólnokrajowego.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 101; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 129 ust. 1

Dlaczego tak: Władza zwierzchnia należy do Narodu, a Naród sprawuje ją przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio, czyli w referendum. Sejm, Prezydent i Rada Ministrów tę władzę wykonują, ale jej nie posiadają.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 4

Dlaczego tak: Artykuł 2 nazywa Rzeczpospolitą demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, a artykuł 3 dodaje, że jest państwem jednolitym. Jednolite znaczy: bez części składowych o własnej państwowości.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 2; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 3

Pułapka: Decentralizacja władzy publicznej z art. 15 nie czyni z Polski państwa federalnego.

Dlaczego tak: Do skrócenia własnej kadencji Sejm potrzebuje uchwały podjętej większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby posłów. Skrócenie kadencji Sejmu oznacza jednoczesne skrócenie kadencji Senatu.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 98 ust. 3

Pułapka: Większość 3/5 dotyczy odrzucenia weta Prezydenta, a nie skrócenia kadencji.

Dlaczego tak: Inicjatywa ustawodawcza przysługuje grupie co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. Tyle samo podpisów potrzeba, by zgłosić kandydata na Prezydenta.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 118 ust. 2; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 127 ust. 3

Dlaczego tak: Sejm rozpatruje projekt ustawy w trzech czytaniach. Wnioskodawca może wycofać projekt w toku postępowania ustawodawczego tylko do czasu zakończenia drugiego czytania.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 119 ust. 1; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 119 ust. 4

Dlaczego tak: Senat ma 30 dni od dnia przekazania ustawy, żeby przyjąć ją bez zmian, uchwalić poprawki albo odrzucić ją w całości. Jeżeli w tym terminie nie podejmie uchwały, ustawę uznaje się za uchwaloną w brzmieniu przyjętym przez Sejm.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 121 ust. 2

Pułapka: 14 dni to termin dla Senatu przy projekcie uznanym przez rząd za pilny.

Dlaczego tak: Prezydent podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od dnia przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw. Bieg tego terminu wstrzymuje wniosek do Trybunału Konstytucyjnego albo przekazanie ustawy Sejmowi do ponownego rozpatrzenia.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 122 ust. 2; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 122 ust. 6

Dlaczego tak: Weto Prezydenta Sejm odrzuca, uchwalając ustawę ponownie większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Po takim głosowaniu Prezydent podpisuje ustawę w ciągu 7 dni i nie może już skierować jej do Trybunału Konstytucyjnego.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 122 ust. 5

Dlaczego tak: Referendum jest wiążące, jeżeli wzięło w nim udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania. Samo referendum zarządza Sejm bezwzględną większością głosów albo Prezydent za zgodą Senatu, a jego ważność stwierdza Sąd Najwyższy.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 125 ust. 3; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 125 ust. 2

Dlaczego tak: Organem doradczym Prezydenta w zakresie wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego. Kancelaria Prezydenta jest organem pomocniczym, a Rada Gabinetowa to Rada Ministrów obradująca pod przewodnictwem Prezydenta.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 135; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 143

Dlaczego tak: Akty urzędowe Prezydenta wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem. Konstytucja wylicza jednak wprost akty zwolnione z kontrasygnaty, między innymi prawo łaski i zarządzenie wyborów do Sejmu i Senatu.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 144 ust. 2; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 144 ust. 3

Dlaczego tak: Prezydent stosuje prawo łaski, ale nie wobec osób skazanych przez Trybunał Stanu. Konstytucja nie wprowadza tu żadnego innego wyłączenia, także ze względu na rodzaj przestępstwa czy wysokość kary.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 139

Dlaczego tak: Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów i ministrów. Dodatkowo mogą być do niej powoływani wiceprezesi Rady Ministrów oraz przewodniczący komitetów określonych w ustawach, ale Prezydent do rządu nie należy.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 147 ust. 1; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 147 ust. 2

Dlaczego tak: Przedstawicielem Rady Ministrów w województwie jest wojewoda. Marszałek województwa i przewodniczący sejmiku to organy samorządu terytorialnego, a nie administracji rządowej.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 152 ust. 1

Dlaczego tak: Wniosek o wotum nieufności dla całej Rady Ministrów zgłasza co najmniej 46 posłów i musi on wskazywać imiennie kandydata na nowego Prezesa Rady Ministrów. Sejm wyraża wotum nieufności większością ustawowej liczby posłów.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 158 ust. 1

Pułapka: Wniosek o wotum nieufności dla całej Rady Ministrów musi wskazywać imiennie kandydata na nowego Prezesa Rady Ministrów - bez tego jest bezskuteczny.

Dlaczego tak: Wniosek o wyrażenie ministrowi wotum nieufności może zgłosić co najmniej 69 posłów. Jeżeli Sejm wyrazi je większością głosów ustawowej liczby posłów, Prezydent odwołuje ministra i robi to bez kontrasygnaty.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 159; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 144 ust. 3

Dlaczego tak: Zgromadzenie Narodowe to Sejm i Senat obradujące wspólnie w przypadkach określonych w Konstytucji, pod przewodnictwem Marszałka Sejmu lub w jego zastępstwie Marszałka Senatu. Przed Zgromadzeniem Narodowym Prezydent składa przysięgę i to ono stawia go w stan oskarżenia.

Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 114; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 130