Mianowanie i ślubowanie
Stosunek służbowy funkcjonariusza powstaje na podstawie mianowania, a mianowanie następuje na okres służby przygotowawczej albo na stałe (art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1750). Aktu mianowania dokonuje kierownik jednostki organizacyjnej, w której funkcjonariusz będzie pełnił służbę (art. 40 ust. 3), a sam akt zawiera imię i nazwisko, dzień rozpoczęcia służby, rodzaj mianowania, powierzone stanowisko z oznaczeniem jednostki, nadanie stopnia Służby Więziennej oraz uposażenie (art. 40 ust. 4).
Podejmując służbę, funkcjonariusz składa pisemne ślubowanie; odmowa jego złożenia powoduje nieważność aktu mianowania (art. 41 ust. 1 i 2). Nie później niż w terminie 7 dni od dnia przyjęcia do służby przełożony informuje funkcjonariusza na piśmie między innymi o zakresie obowiązków, rozkładzie czasu służby, wymiarze urlopu, zasadach opiniowania oraz podstawach zwolnienia ze służby (art. 40 ust. 5).
Stopień szeregowego Służby Więziennej nadaje się z dniem mianowania na pierwsze stanowisko służbowe, a nadaje go kierownik jednostki organizacyjnej (art. 50).
Dwa lata służby przygotowawczej
Funkcjonariusz pełni służbę przygotowawczą przez okres 2 lat (art. 42 ust. 1). Okres ten ma na celu przygotowanie i wyszkolenie funkcjonariusza oraz sprawdzenie, czy cechy osobiste, charakter i zdolności uzasadniają jego przydatność do służby (art. 42 ust. 2).
| Zdarzenie | Skutek | Przepis |
|---|---|---|
| szczególne kwalifikacje i ukończone szkolenie zawodowe | Dyrektor Generalny może wyrazić zgodę na skrócenie okresu | art. 42 ust. 3 |
| przerwa w wykonywaniu obowiązków | kierownik jednostki może przedłużyć okres, nie więcej niż o 18 miesięcy | art. 42 ust. 4 |
| postępowanie karne o przestępstwo umyślne albo postępowanie dyscyplinarne | przedłużenie do prawomocnego zakończenia postępowania | art. 42 ust. 5 |
| urlop macierzyński, ojcowski, rodzicielski, wychowawczy lub bezpłatny | przedłużenie o okres urlopu | art. 42 ust. 5 |
| odbyta służba przygotowawcza i pozytywna opinia służbowa | mianowanie na stałe przez kierownika jednostki | art. 42 ust. 7 |
Do funkcjonariuszy pełniących służbę przygotowawczą stosuje się przepisy dotyczące funkcjonariuszy mianowanych na stałe, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 42 ust. 6). Akt mianowania na stałe zawiera stopień, imię i nazwisko, zajmowane stanowisko z oznaczeniem jednostki oraz dzień mianowania (art. 42 ust. 8). Na pierwsze badanie okresowe funkcjonariusz jest kierowany nie później niż 60 dni przed mianowaniem na stałe (art. 112a ust. 3).
Szkolenie wstępne: trzy etapy
Funkcjonariusz i pracownik niezwłocznie po przyjęciu do służby albo pracy odbywają szkolenie wstępne, na które składa się wstępna adaptacja zawodowa, kurs przygotowawczy oraz praktyka zawodowa (art. 43f ust. 1). Szkolenie powinno zakończyć się przed upływem 11 miesięcy od dnia przyjęcia do służby albo pracy (art. 43f ust. 3).
Etapy są trzy (art. 43g):
- pierwszy realizowany w jednostce organizacyjnej, w której funkcjonariusz pełni służbę, w ramach wstępnej adaptacji zawodowej,
- drugi realizowany stacjonarnie na Uczelni, w Centralnym Ośrodku Szkolenia Służby Więziennej, ośrodku szkolenia Służby Więziennej albo ośrodku doskonalenia kadr Służby Więziennej w ramach kursu przygotowawczego,
- trzeci realizowany w jednostce organizacyjnej w formie praktyki zawodowej.
W ramach wstępnej adaptacji zawodowej oraz praktyki zawodowej funkcjonariusz pozostaje pod opieką bezpośredniego przełożonego oraz wyznaczonego mentora (art. 43h ust. 1). Kurs przygotowawczy kończy się egzaminem przed komisją egzaminacyjną powołaną przez Rektora albo właściwego komendanta; przy wyniku negatywnym przysługuje jeden egzamin poprawkowy (art. 43i ust. 1, 2 i 4). Negatywny wynik egzaminu poprawkowego albo nieprzystąpienie do niego skutkuje wydaniem opinii służbowej zawierającej ocenę przydatności funkcjonariusza do służby (art. 43i ust. 5). Całe szkolenie wstępne kończy się egzaminem oraz oceną przydatności do służby (art. 43j ust. 1).
Funkcjonariusza ponownie przyjętego do służby przed upływem 18 miesięcy od dnia zwolnienia, jeżeli podczas jej pełnienia ukończył szkolenie wstępne, nie kieruje się na takie szkolenie (art. 43k). Terminy kursów przygotowawczych ustala Dyrektor Generalny w centralnym harmonogramie szkolenia (art. 43l ust. 1 i 2).
Gdzie się szkoli: Kule, a nie Kalisz
Ośrodki wskazane w oficjalnej strukturze Służby Więziennej to:
| Ośrodek | Oddział zamiejscowy |
|---|---|
| Centralny Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej w Kulach | Sulejów |
| Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej w Popowie | Kikity |
| Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej w Suchej | Zwartowo |
| Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej w Olszanicy | brak |
Kalisza na tej liście nie ma. Centralny Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej działa w Kulach w województwie śląskim; ośrodek w Kaliszu został zniesiony, a w kaliskiej bazie w Szczypiornie działa dziś Kampus Mundurowy Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. Opracowania, które kierują kandydata „na szkolenie do Kalisza", opisują stan sprzed przekształcenia. Ośrodek w Olszanicy powstał w styczniu 2020 r. jako ośrodek doskonalenia kadr i został przekształcony w ośrodek szkolenia 1 stycznia 2024 r.
Ustawa wymienia te jednostki wśród jednostek organizacyjnych Służby Więziennej (art. 8 ust. 1 pkt 4), a ich komendanci są organami Służby Więziennej (art. 7 pkt 4). Więcej o strukturze formacji jest w bazie pytań o Służbie Więziennej, jej zadaniach i organach.
Szkolenie zawodowe i pierwszy stopień w korpusie
Szkolenie wstępne to nie to samo, co szkolenie zawodowe. Program szkolenia zawodowego składa się z części wspólnej dla wszystkich uczestników, czyli unitarnej, oraz części specjalistycznej dotyczącej zakresu działu Służby Więziennej właściwego dla funkcjonariusza albo pracownika (art. 43o ust. 3). Prowadzi się je na Uczelni, w Centralnym Ośrodku Szkolenia Służby Więziennej, ośrodku szkolenia lub ośrodku doskonalenia kadr (art. 43s). Który dział jest którym, opisuje tekst o działach Służby Więziennej.
Na szkolenie zawodowe nie kieruje się funkcjonariusza, który nie ukończył pozytywnie szkolenia wstępnego, ma negatywną opinię służbową, złożył raport o niekierowanie z przyczyn losowych, opiekuje się dzieckiem do ukończenia 4. roku życia i nie wyraził zgody na delegowanie albo ma wszczęte postępowanie karne o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, umyślne przestępstwo skarbowe lub postępowanie dyscyplinarne (art. 43t ust. 1). Warunkiem ukończenia szkolenia jest uzyskanie zaliczeń i zdanie egzaminów określonych w programie (art. 43y ust. 1).
Do stanowisk prowadzi określona ścieżka kształcenia (art. 43zk): do stanowisk oficerskich studia II stopnia, jednolite magisterskie albo studia podyplomowe na Uczelni; do stanowisk chorążych studia I stopnia na Uczelni albo szkolenie zawodowe; do stanowisk podoficerskich wyłącznie szkolenie zawodowe.
Egzamin na pierwszy stopień w korpusie zamyka tę drogę (art. 43zl): w korpusie podoficerów przystępuje do niego funkcjonariusz, który ukończył szkolenie zawodowe (ust. 3); w korpusie chorążych funkcjonariusz po studiach I stopnia na Uczelni albo po szkoleniu zawodowym (ust. 2); w korpusie oficerów funkcjonariusz po studiach II stopnia lub jednolitych magisterskich na Uczelni, po studiach podyplomowych przygotowujących do stanowisk oficerskich albo za zgodą Ministra Sprawiedliwości z uwagi na szczególnie przydatne kwalifikacje (ust. 1). Negatywny wynik egzaminu albo nieprzystąpienie do niego oznacza nieuzyskanie kwalifikacji zawodowych wymaganych na stanowisku w danym korpusie (art. 43zl ust. 10).
Nadanie pierwszego stopnia w korpusie podoficerów, chorążych i oficerów może nastąpić wobec funkcjonariusza, który złożył odpowiedni egzamin (art. 51 ust. 1). Nadanie stopnia następuje z okazji dnia święta Służby Więziennej oraz Narodowego Święta Niepodległości (art. 53 ust. 1). Korpusy i stopnie omawia baza pytań o korpusach, stopniach i tradycji.
Czego szkolenie dotyczy merytorycznie
W szkoleniu uwzględnia się dorobek polskiej penitencjarystyki oraz standardy międzynarodowe, w szczególności humanitarne traktowanie osób pozbawionych wolności, przeciwdziałanie dyskryminacji i nietolerancji, respektowanie prawa do indywidualnej skargi i znaczenia orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zapobieganie wiktymizacji oraz wykonywanie przepisów o ochronie praw człowieka (art. 43r). Cele szkolenia zawodowego obejmują też rozwijanie zdolności fizycznej i psychicznej oraz umiejętności interpersonalnych (art. 43p).
To jest ta sama oś, którą widać w rocie ślubowania i w arkuszu rozmowy kwalifikacyjnej opisanym w tekście o rozmowie kwalifikacyjnej. Droga do samego mianowania jest opisana w przewodniku jak zostać funkcjonariuszem Służby Więziennej.