Wykonywanie kary pozbawienia wolności według kkw

Cel kary i zasada humanitaryzmu

Wykonywanie kary pozbawienia wolności ma na celu wzbudzanie w skazanym woli współdziałania w kształtowaniu jego społecznie pożądanych postaw, w szczególności poczucia odpowiedzialności oraz potrzeby przestrzegania porządku prawnego i tym samym powstrzymania się od powrotu do przestępstwa (art. 67 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego). W oddziaływaniu na skazanych uwzględnia się przede wszystkim pracę, nauczanie, zajęcia kulturalno-oświatowe i sportowe, podtrzymywanie kontaktów z rodziną i światem zewnętrznym oraz środki terapeutyczne (art. 67 § 3 kkw).

Nad tym stoi zasada z art. 4 § 1 kkw: kary i środki wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego, a stosowanie tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania jest zakazane. Skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie, a ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia (art. 4 § 2 kkw). Ten sam obowiązek humanitarnego traktowania osób pozbawionych wolności jest zadaniem ustawowym formacji, o czym mówi artykuł o zadaniach i organach Służby Więziennej.

Rodzaj, typ, system: trzy różne podziały

To najczęstsze źródło pomyłek, bo trzy katalogi bywają mieszane w jedno pytanie.

Typy różnią się w szczególności stopniem zabezpieczenia, izolacji skazanych oraz wynikającymi z tego obowiązkami i uprawnieniami w zakresie poruszania się w zakładzie i poza jego obrębem (art. 70 § 2 kkw). Zakłady karne podlegają Ministrowi Sprawiedliwości (art. 68 kkw).

W zakładzie karnym dla młodocianych odbywają karę skazani, którzy nie ukończyli 21. roku życia; w uzasadnionych wypadkach skazany może odbywać karę w tym zakładzie po ukończeniu 21 lat (art. 84 § 1 kkw).

Klasyfikacja skazanych

Klasyfikacji dokonuje się, by stworzyć warunki sprzyjające indywidualnemu postępowaniu ze skazanymi, zapobiegać szkodliwym wpływom skazanych zdemoralizowanych, zapewnić bezpieczeństwo osobiste oraz wybrać właściwy system wykonywania kary, rodzaj i typ zakładu i rozmieszczenie skazanych wewnątrz zakładu (art. 82 § 1 kkw). Bierze się przy tym pod uwagę w szczególności płeć, wiek, uprzednie odbywanie kary pozbawienia wolności, umyślność lub nieumyślność czynu, czas pozostały do odbycia kary, stan zdrowia fizycznego i psychicznego wraz ze stopniem uzależnienia, stopień demoralizacji i zagrożenia społecznego, rodzaj popełnionego przestępstwa oraz stosunek skazanego do popełnionego przestępstwa (art. 82 § 2 kkw). Podstawą klasyfikacji są w szczególności badania osobopoznawcze (art. 82 § 3 kkw).

Kobiety odbywają karę odrębnie od mężczyzn, a skazana odbywa karę w zakładzie typu półotwartego, chyba że stopień demoralizacji lub względy bezpieczeństwa przemawiają za innym typem (art. 87 § 1 i 2 kkw). Przy wskazanych zakładach karnych organizuje się domy dla matki i dziecka, w których dziecko może przebywać na życzenie matki do ukończenia trzeciego roku życia (art. 87 § 4 kkw).

W zakładzie typu zamkniętego osadza się między innymi skazanego za przestępstwo popełnione w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnianie przestępstw oraz skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności albo na karę pozbawienia wolności w wymiarze 25 lat lub wyższym (art. 88 § 3 kkw).

Komisja penitencjarna

W zakładach karnych działają komisje penitencjarne, do których dyrektor powołuje funkcjonariuszy i pracowników tego zakładu (art. 75 § 1 i 2 kkw). Komisja kieruje skazanego do właściwego zakładu karnego i do określonego systemu odbywania kary, jeżeli nie określił tego sąd w wyroku, ustala indywidualne programy oddziaływań i programy terapeutyczne, dokonuje okresowych ocen postępów w resocjalizacji, kwalifikuje skazanego jako stwarzającego poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu i weryfikuje tę decyzję co najmniej raz na 3 miesiące (art. 76 § 1 kkw). Jeżeli decyzja komisji w przedmiocie klasyfikacji jest sprzeczna z prawem, o jej zmianie lub uchyleniu orzeka sąd penitencjarny (art. 76 § 2 kkw).

Karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym wykonują funkcjonariusze Służby Więziennej oraz pracownicy tego zakładu (art. 78 § 1 kkw). Kto z nich odpowiada za którą część tej pracy, opisuje artykuł o działach Służby Więziennej.

Prawa i obowiązki skazanego

Art. 102 kkw wylicza prawa skazanego, między innymi prawo do odpowiedniego wyżywienia, odzieży, warunków bytowych i świadczeń zdrowotnych, do utrzymywania więzi z rodziną i innymi osobami bliskimi, do wolności religijnej, do kształcenia i samokształcenia, do komunikowania się z obrońcą i pełnomocnikiem oraz do składania wniosków, skarg i próśb organowi właściwemu do ich rozpatrzenia, w tym sędziemu penitencjarnemu, prokuratorowi i Rzecznikowi Praw Obywatelskich.

Obowiązki opisuje art. 116 § 1 kkw: przestrzeganie przepisów i porządku ustalonego w zakładzie, wykonywanie poleceń przełożonych, poprawne zachowanie, przestrzeganie higieny osobistej i czystości pomieszczeń, poddanie się badaniom i zabiegom lekarskim oraz badaniom na obecność substancji psychoaktywnej, poddanie się kontroli pobieżnej lub osobistej, wykonywanie pracy, dbałość o mienie zakładu oraz poddanie się czynnościom mającym na celu identyfikację osoby.

Konkretne liczby, które łatwo sprawdzić pytaniem:

• powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m2 (art. 110 § 2 kkw),
• widzenie trwa 60 minut, a w tym samym dniu udziela się tylko jednego widzenia (art. 105a § 1 kkw),
• w widzeniu mogą uczestniczyć nie więcej niż dwie osoby pełnoletnie, przy czym liczba osób małoletnich nie podlega ograniczeniu (art. 105a § 2 kkw),
• skazany co najmniej raz w tygodniu ma prawo korzystać z samoinkasującego aparatu telefonicznego (art. 105b § 1 kkw).

Zakłady karne mogą być monitorowane przez wewnętrzny system urządzeń rejestrujących obraz lub dźwięk, a monitorowanie i utrwalanie dźwięku nie może obejmować informacji objętych tajemnicą spowiedzi lub tajemnicą prawnie chronioną (art. 73a § 1 i 4 kkw).

Nagrody i kary dyscyplinarne

Nagrody mogą być przyznawane skazanemu wyróżniającemu się dobrym zachowaniem, a także w celu zachęcenia go do poprawy zachowania (art. 137 kkw). Katalog z art. 138 § 1 kkw obejmuje między innymi zezwolenie na dodatkowe lub dłuższe widzenie, zatarcie kar dyscyplinarnych, nagrodę rzeczową lub pieniężną, pochwałę, zezwolenie na widzenie bez dozoru poza obrębem zakładu na okres nieprzekraczający jednorazowo 30 godzin oraz zezwolenie na opuszczenie zakładu bez dozoru na okres nieprzekraczający jednorazowo 14 dni. Łączna liczba nagród polegających na widzeniu poza zakładem nie może przekroczyć 28 w roku, a łączny czas nagród polegających na opuszczeniu zakładu - 28 dni w roku (art. 139 § 3 i 4 kkw).

Skazany podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za zawinione naruszenie nakazów lub zakazów wynikających z ustawy, regulaminu albo ustalonego porządku, zwane w kodeksie przekroczeniem (art. 142 § 1 kkw). Karami dyscyplinarnymi są (art. 143 § 1 kkw): nagana, pozbawienie nagród lub ulg albo zawieszenie ich wykonania na okres do 3 miesięcy, pozbawienie udziału w niektórych zajęciach kulturalno-oświatowych lub sportowych na okres do 3 miesięcy, pozbawienie możliwości otrzymania paczek żywnościowych na okres do 3 miesięcy, pozbawienie lub ograniczenie zakupów na okres do 3 miesięcy, udzielanie widzeń bez bezpośredniego kontaktu na okres do 3 miesięcy, obniżenie części wynagrodzenia za pracę nie więcej niż o 25 % na okres do 3 miesięcy, pozbawienie widzeń i telefonu na okres do 28 dni oraz umieszczenie w celi izolacyjnej na okres do 28 dni.

Kary polegające na pozbawieniu paczek, ograniczeniu zakupów i umieszczeniu w celi izolacyjnej wymierza dyrektor zakładu karnego, podobnie jak obniżenie wynagrodzenia; inne kary może wymierzyć również osoba przez niego upoważniona (art. 144 § 1 kkw).

Przerwa w karze i dozór elektroniczny

Przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności udziela sąd penitencjarny, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste (art. 153 § 2 kkw). Nie można udzielić przerwy przed upływem roku od dnia ukończenia poprzedniej przerwy i powrotu do zakładu, chyba że zachodzi wypadek ciężkiej choroby skazanego albo inny wypadek losowy (art. 153 § 3 kkw). Jeżeli przerwa trwała co najmniej rok, a skazany odbył co najmniej 6 miesięcy kary, sąd penitencjarny może warunkowo zwolnić go z odbycia reszty kary, przy czym przepisu tego nie stosuje się, gdy kara lub suma kar przekracza 3 lata (art. 155 § 1 i 2 kkw).

Dozór elektroniczny jest kontrolą zachowania skazanego przy użyciu środków technicznych (art. 43b § 1 kkw) i występuje w trzech postaciach: dozór stacjonarny, dozór mobilny i dozór zbliżeniowy (art. 43b § 3 kkw). Karę pozbawienia wolności wykonuje się w tym systemie jako dozór stacjonarny (art. 43c § 1 kkw). Zezwolenia udziela sąd penitencjarny, jeżeli spełnione są łącznie warunki z art. 43la § 1 kkw, w tym orzeczenie kary nieprzekraczającej roku i 6 miesięcy oraz posiadanie przez skazanego określonego miejsca stałego pobytu.

Na czym się przewracają

Typ zamiast rodzaju. „Zakład karny typu zamkniętego" to typ (art. 70 § 1), a „zakład karny dla recydywistów penitencjarnych" to rodzaj (art. 69). Pytanie z zamienionymi nazwami wygląda poprawnie, dopóki nie sprawdzi się przepisu.

Cztery systemy odbywania kary. Systemy są trzy (art. 81 kkw). Czwartej pozycji nie ma.

Komisja penitencjarna a sąd. Komisja penitencjarna jest organem administracji jednostki, nie sądem. Nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary sprawuje sędzia penitencjarny, o czym mówi artykuł o władzy sądowniczej i organach kontroli.

Cela izolacyjna „do 30 dni". Kara umieszczenia w celi izolacyjnej trwa do 28 dni (art. 143 § 1 pkt 8 kkw), tyle samo, ile wynosi roczny limit dni nagrodowego opuszczenia zakładu.